2024: po przerwie wróciły rozmowy premierów państw Grupy Wyszehradzkiej

Po dwóch latach wrócił formalny szczyt V4

Pod Budapesztem odbyło się spotkanie szefów rządów państw Grupy Wyszehradzkiej, czyli Polski, Czech, Słowacji i Węgier. Był to pierwszy formalny szczyt tego formatu od 2024 roku, co samo w sobie nadaje wydarzeniu polityczne znaczenie. W praktyce oznacza to próbę odbudowania kanału współpracy regionalnej, który przez ostatni czas funkcjonował znacznie słabiej niż wcześniej. Dla państw Europy Środkowej to istotne, bo właśnie w takich formatach najłatwiej uzgadniać wspólne stanowiska wobec decyzji podejmowanych na poziomie Unii Europejskiej.

Premier Donald Tusk podkreślał podczas rozmów, że przyszłość tej współpracy zależy od powrotu do modelu opartego na wzajemnym zaufaniu i lojalności. To ważny sygnał, bo w ostatnich latach w obrębie V4 widoczne były różnice polityczne i odmienne podejście do części spraw europejskich. Sam fakt zorganizowania spotkania po tak długiej przerwie pokazuje jednak, że stolice regionu nadal widzą wartość w utrzymaniu wspólnej platformy dialogu. W warunkach narastającej presji gospodarczej, migracyjnej i energetycznej takie forum może ponownie stać się narzędziem budowania wpływu.

"Wszystko zależy od tego, czy wrócimy do sposobu działania opartego na zaufaniu i wzajemnej lojalności"

Donald Tusk, premier

"Każde z naszych państw może ponownie odgrywać ważną rolę w kształtowaniu wydarzeń w Europie. Dzięki temu możliwa jest także współpraca ponad istniejącymi różnicami, w sprawach istotnych dla naszych krajów i całego regionu"

Donald Tusk, premier

Wypowiedzi szefa polskiego rządu wskazują, że celem nie jest pomijanie istniejących sporów, ale szukanie obszarów, w których interesy czterech państw pozostają zbieżne. To podejście ma znaczenie zwłaszcza teraz, gdy Unia Europejska stoi przed serią trudnych decyzji dotyczących bezpieczeństwa, kosztów transformacji energetycznej i kierunków polityki rolnej. W takim otoczeniu państwa średniej wielkości często próbują wzmacniać pozycję przez koalicje regionalne. Właśnie dlatego odnowienie kontaktu w ramach V4 może być odczytywane jako próba ponownego uporządkowania środkowoeuropejskiej współpracy.

• W spotkaniu uczestniczyli premierzy czterech państw: Polski, Czech, Słowacji i Węgier.
• Szczyt pod Budapesztem był pierwszym formalnym spotkaniem V4 od 2024 roku.
• Poprzedni szczyt z udziałem szefów rządów odbył się w lutym 2024 roku w Pradze.

Energia, migracja i rolnictwo pozostają wspólnym polem interesów

Donald Tusk zaznaczył, że mimo politycznych różnic państwa regionu w wielu najważniejszych sprawach łączy więcej, niż dzieli. Wśród obszarów, które nadal mogą być podstawą realnej współpracy, wymienił bezpieczeństwo energetyczne, politykę klimatyczną, migrację, politykę spójności oraz rolnictwo. To katalog tematów szczególnie ważnych dla mieszkańców Europy Środkowej, bo bezpośrednio wpływają one na ceny energii, poziom inwestycji publicznych, sytuację na rynku pracy i warunki funkcjonowania gospodarstw rolnych. Wspólne stanowisko tych państw może więc przekładać się nie tylko na debatę polityczną, ale też na praktyczne decyzje finansowe i regulacyjne.

Znaczenie polityki spójności i rolnictwa dla regionu jest szczególne, ponieważ wiele samorządów i lokalnych społeczności opiera rozwój na funduszach europejskich oraz instrumentach wsparcia dla wsi i produkcji rolnej. Z kolei bezpieczeństwo energetyczne i polityka klimatyczna wpływają na koszty prowadzenia działalności gospodarczej, ogrzewania domów i modernizacji infrastruktury. W tle pozostaje również kwestia migracji, która od lat budzi w regionie silne debaty społeczne i polityczne. Jeżeli państwa V4 potrafią uzgadniać wspólny przekaz w tych sprawach, ich głos w instytucjach unijnych staje się wyraźniejszy.

"Jeśli zawsze będziemy rozumieli, że to, co nas łączy niezależnie od konfliktów, jest silniejsze niż to, co nas dzieli, to Europa zacznie nas słuchać"

Donald Tusk, premier

Ta deklaracja pokazuje, że odbudowa współpracy w V4 ma być oparta na pragmatyzmie. Nie chodzi wyłącznie o symboliczne spotkanie, ale o wypracowanie takiej formuły działania, która pozwoli wspólnie zabierać głos tam, gdzie interes regionu jest podobny. W warunkach silnej konkurencji między państwami członkowskimi o środki, regulacje i wpływ na kierunek unijnych reform, nawet częściowa zgodność stanowisk może mieć duże znaczenie. Dla Polski oznacza to możliwość budowania szerszego zaplecza negocjacyjnego w sprawach, które dotyczą całej Europy Środkowo-Wschodniej.

Powrót do regionalnej solidarności ma wzmocnić pozycję Europy Środkowo-Wschodniej

Premier mówił również o historycznej roli Grupy Wyszehradzkiej jako formatu, który dawał polityczne wsparcie państwom wschodniej flanki i tak zwanym nowym członkom Unii Europejskiej. W jego ocenie V4 może ponownie stać się drogowskazem dla krajów, które samodzielnie mają mniejsze możliwości konfrontowania swoich interesów z największymi państwami Unii oraz z unijną administracją. W tym ujęciu współpraca regionalna nie jest celem samym w sobie, lecz narzędziem zwiększania siły negocjacyjnej. Taki sposób myślenia ma długą tradycję w Europie Środkowej, gdzie mniejsze i średnie państwa często szukają wpływu przez porozumienia blokowe.

"Wtedy, kiedy V4 był lojalny i solidarny, dawał też takie światło nadziei wszystkim państwom ze wschodniej flanki, wszystkim tzw. nowym członkom Unii Europejskiej. Nie widzę żadnego powodu, żeby znowu V4 był takim drogowskazem dla tych wszystkich, którzy w konfrontacji z Niemcami, z Francją, z biurokracją brukselską w samotności nie mają szans"

Donald Tusk, premier

"Gdy Grupa Wyszehradzka była jak jedna pięść, to byliśmy w stanie nie tylko wpływać, ale również narzucać decyzje w Europie"

Donald Tusk, premier

W praktyce takie stanowisko oznacza próbę przywrócenia V4 roli politycznego instrumentu oddziaływania na unijną debatę. Nie musi to oznaczać pełnej zgody we wszystkich sprawach, ale wskazuje na chęć zbudowania nowego minimum współpracy tam, gdzie interesy regionu pozostają wspólne. W obecnym klimacie politycznym w Europie, naznaczonym sporami o konkurencyjność gospodarki, transformację klimatyczną i bezpieczeństwo granic, głos czterech państw działających razem może być wyraźniejszy niż działania prowadzone osobno. To właśnie ten wymiar spotkania pod Budapesztem wydaje się dziś najważniejszy.

Powrót do rozmów premierów po przerwie nie rozstrzyga jeszcze, czy Grupa Wyszehradzka odzyska dawną skuteczność. Pokazuje jednak, że format nie został politycznie porzucony i nadal jest postrzegany jako użyteczny w kluczowych sprawach europejskich. Dalsze znaczenie V4 będzie zależeć od tego, czy deklaracje o zaufaniu, lojalności i działaniu ponad różnicami przełożą się na wspólne decyzje. Dla regionu to test, czy Europa Środkowo-Wschodnia potrafi ponownie mówić jednym głosem w najważniejszych sprawach.